نصب همراه صندوق fundMobileApp
Rayan
/ دسته ها: بورس

شاخص چیست؟

 کلمه شاخص (Index) در کل، به معنای نمودار یا نشان دهنده، یا نماینده می باشد. شاخص، کمیتی است که نماینده چند متغیر همگن است و وسیله ای برای اندازه گیری و مقایسه پدیده هایی است که دارای ماهیت و خاصیت مشخصی هستند، که بر مبنای آن میتوان، تغییرات ایجاد شده در متغیرهای معینی را در طول یک دوره، بررسی نمود. محاسبه شاخص برای هر شرکت، صنعت یا گروه یا دسته، امکان پذیر است و میتوان آن را محاسبه نمود.
برای محاسبه شاخص، یک سال را به عنوان سال مبنا یا پایه فرض کرده و پس از تقسیم ارزش جاری، بر ارزش مبنا (ارزش سال پایه) آن را در عدد 100 ضرب می کنیم. عدد بدست آمده، شاخص آن گروه یا دسته مورد نظر را به ما نشان می دهد. در هر بازار بورس اوراق بهاداری، می توان بنا بر احتیاج و کارایی شاخص های زیادی را تعریف و محاسبه نمود.
در تمام بورسهای دنیا نیز شاخصی های زیادی برای گروه های و شرکت های مختلف محاسبه می شود. بعنوان مثال در بازار سهام آمریکا شاخص داو جونز (DOW & JONES) تغییرات 30 شرکت صنعتی 20 شرکت حمل و نقل و 15 شرکت خدماتی را نشان میدهد و یا شاخص نزدیک (NASDAQ) تغییرات سهام خارج از بورس را نشان می دهد. دیگر شاخص های معروف برخی از بورسهای دنیا عبارتند از: بورس نیویورک S&P250 که برای 250 شرکت محاسبه می شود و S&P500 که برای 500 شرکت محاسبه می شود. بورس لندن (FTSE) توکیو (NIKIIE) و (TOPIX) آمستردام (AEX) فرانسه (CAC) و آلمان (DAX) میباشد. که شاخص های TOPIX و NASDAQ و S&P موزون می باشند.
در بورس اوراق بهادار تهران نیز، شاخص های زیادی محاسبه می گردد که هر شخص با گروهی بنا به نیاز خود از آنها استفاده می کند.

شاخص کل قیمت (TEPIX)
شاخص کل قیمت، که مخفف کلمه TEHRAN PRICE INDEX میباشد، یکی از اصلی ترین شاخص های بورس اوراق بهادار تهران است که روش محاسبه آن بر اساس فرمول زیر (فرمول لاسپیرز) انجام می گیرد.
{(ارزش جاری بازار * تعداد سهام منتشره) / (ارزش پایه سهام * تعداد سهام در سال پایه)}* عدد 100
که در این محاسبه سال پایه 1369 می باشد. این شاخص گویای آن است که ارزش کل بازار نسبت به سال پایه با همان سال 1369 چند برابر شده فرضا شاخص 12700 نشان می دهد که ارزش بازار نسبت به سال 1369 که سال پایه می باشد 127 برابر گردیده است.
شاخص کل قیمت در بورس تهران برای سه گروه محاسبه می شود که عبارتند از:
1- شاخص قیمت کل بازار: که در محاسبه آن قیمت سهام تمام شرکتهای معامله شده تاثیر داده می شود.
2- شاخص قیمت تالار اصلی: که در آن محاسبه قیمت سهام شرکتهای معامله شده در تابلو اصلی تاثیر داده می شود.
3- شاخص قیمت تالار فرعی: که در محاسبه آن فقط قیمت سهام شرکتهای معامله شده در تابلوی فرعی تاثیر داده می شود.

ویژگیهای شاخص کل قیمت عبارتند از:
1- موزون بودن: بدین معنا که چون در محاسبه آن ارزش سهام در تعداد سهام منتشره ضرب می گردد پس تغییرات قیمت سهام بر اساس تعداد سهام منتشر شده شرکت ها، در شاخص تاثیرگذار است. یعنی هر چقدر تعداد سهام منتشره شرکت بیشتر باشد، تغییرات قیمت سهم مورد نظر تاثیر بیشتری بر روی شاخص خواهد گذاشت.
2- جامع بودن: این شاخص، به لحاظ اینکه بر اساس تغییرات سهام تمام شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، محاسبه می گردد لذا خصوصیت جامع بودن را داراست.
3- در دسترس بودن: شاخص کل قیمت به لحاظ اینکه به صورت لحظه ای توسط سازمان بورس اوراق بهادار محاسبه و در اختیار افراد قرار می گیرد لذا دارای خصوصیت در دسترس بودن می باشد.

موارد تعدیل شاخص کل قیمت
شاخص کل قیمت در موارد زیر تعدیل می گردد و در حقیقت تغییرات ناشی از موارد زیر در مقدار شاخص اثری ندارد.
1- ورود و خروج شرکتها: به هنگام ورود و خروج شرکت ها به دلیل افزایش یا کاهش ارزش جاری سهام، اصولا ارزش پایه سهام تعدیل میگردد تا تغییری در عدد شاخص حاصل نشود. به عبارتی با افزایش صورت کسر در مخرج آن تغییری میدهند تا حاصل تقسیم صورت بر مخرج تغییر نکند.
2- افزایش سرمایه از طریق آورده و یا مطالبات سهامداران: به علت اینکه با افزایش سرمایه از طریق آورده و یا مطالبات سهامداران، ارزش جاری سهام افزایش می یابد، لذا در این موارد نیز، ارزش پایه سهام باید به گونه ای تعدیل گردد تا تغییری در عدد شاخص حاصل نگردد. 3- ادغام شرکتها: در صورت ادغام دو یا چند شرکت در هم نیز می بایست در ارزش پایه سهام تغییر داده شود تا عدد شاخص تغییر نکند.
ولی در برخی موارد نیازی به تعدیل شاخص نمی باشد که این موارد عبارتند از:
1- افزایش سرمایه از محل اندوخته: زیرا در این حالت، همان مبلغ اندوخته که متعلق به سهامداران بوده، به صورت سهام جدید به آنها داده می شود، پس تغییری در حقوق صاحبان سرمایه اتفاق نیفتاده، لذا در این حالت نیازی به تعدیل شاخص نیست.
2- تجزیه و تجمیع سهام: دراین حالت نیز تعداد سهام منتشره تغییر یافته و چون به تناسب آن قیمت سهم نیز تغییر می یابد لذا نیازی به تعدیل شاخص نیست. الیته لازم به ذکر است که در ایران عملاً اینکار امکان پذیر نیست و ارزش اسمی هر سهم بطور ثابت 1000 ریال می باشد.
3- پرداخت سود نقدی: در این حالت نیز چون اصلا به تناسب پرداخت سود نقدی، قیمت سهام نیز، کاهش می یابد لذا نیازی به تعدیل نیست.

شاخص بازده نقدی (TEDIX)
از تفاضل منطقی شاخص قیمت و بازده نقدی از شاخص قیمت به دست می آید و نشان دهنده تغییرات بازده نقدی سهام می باشد.
تذکر: عدد پایه شاخص های قیمت و بازده نقدی و بازده نقدی سهام در ابتدای سال 1377 برابر 1653.08 در نظر گرفته شده که همسنجی این دو را با شاخص کل قیمت در آن تاریخ امکان پذیر سازد.

شاخص صنعت
فرمول محاسبه آن، همانند محاسبه شاخص کل می باشد و نشان دهنده تغییرات در ارزش سهام شرکت های صنعتی می باشد و برای هر صنعت به طور جداگانه محاسبه می گردد.

شاخص مالی
فرمول محاسبه آن، همانند محاسبه شاخص کل می باشد و نشان دهنده تغییرات در ارزش سهام شرکتهای سرمایه گذاری میباشد.

شاخص شرکت
فرمول محاسبه آن همانند محاسبه شاخص کل قیمت می باشد و برای هر شرکتی بطور جداگانه محاسبه می گردد و برای محاسبه آن شاخص هر شرکتی را در بدو ورود 100 تعیین نموده اند.

شاخص 50 شرکت برتر یا tx-50 (به روش میانگین ساده)
معمولا هر سه ماه یکبار، 50 شرکت برتر در بورس اوراق بهادار معرفی می گردند. شاخص tx-50 نشان دهنده میانگین قیمت سهام 50 شرکت برتر می باشد. محاسبه این شاخص به روش محاسبه شاخص داو جونز میباشد. به عبارتی در این محاسبه، تعداد سهام منتشره شرکت تاثیر داده نمیشود و تنها از جمع قیمت سهام 50 شرکت تقسیم بر تعداد آنها (تعدیل شده ) بدست می آید. ( این تعداد در اولین روز محاسبه یعنی ابتدای سال 1379 عدد 50 بوده که بعد ها به تدریج تعدیل شده) شاخص tx-50 نیز در موارد زیر باید تعدیل شود. یعنی عدد 50 در مخرج را باید به گونه ای تغییر داد تا تاثیر تفاوت قیمت بر شاخص به خاطر موارد زیر خنثی گردد.

مواردی که شاخص مذکور تعدیل میشود عبارتند از:
1- در صورت افزایش سرمایه به هر روشی (چه آورده و چه اندوخته)
2- ورود و خروج شرکتها از لیست 50 شرکت برتر در پایان هر سه ماه
3- تجزیه و تجمیع سهام

شاخص 50 شرکت برتر tx-50 (به روش میانگین موزون)
این شاخص نیز بوسیله تغییرات ارزش سهام 50 شرکت برتر محاسبه می شود ولی طرز محاسبه آن به روش میانگین موزون (روش لاسپیرز) می باشد و تعداد سهام منتشره شرکتها در محاسبه آن تاثیر گذار است.

محاسبه شاخص های مختلف بر اساس فرمول های قراردادی انجام می گیرد و هر شاخصی بنا بر داده ها و فرمول مورد استفاده می تواند گویای تغییرات خاصی باشد. لذا به غیر از شاخص کل قیمت که نشان دهنده تغییرات قیمت کلیه شرکتها می باشد مابقی شاخص ها بنا بر نوع محاسبه و شرکتهایی که در آن مورد محاسبه قرار می گیرند باید تفسیر شوند. حال که تا حدودی با نحوه محاسبه شاخص های مختلف آشنا شدیم لازم است با توجه به اینکه سهام چه شرکتهایی در شاخص مورد نظر تاثیر گذار بوده اند تفسیر لازم را از شاخص مورد نظر داشته باشیم.

- دکتر ابوالفضل شهرآبادی - جزوه مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس اوراق بهادار

مطلب قبلی معاملات الگوریتمی - قسمت پایانی
مطلب بعدی امنیت در رایانش ابری - قسمت اول
Print
28576

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x